Alles over littekens

De huid is het grootste orgaan met vele belangrijke functies, waaronder het beschermen van het lichaam tegen infecties. Gedurende ons leven loopt iedereen wel enkele of meerdere kleine of grotere verwondingen aan de huid op die genezen met een litteken. Hoe deze littekens er uit komen te zien is afhankelijk van vele factoren: de diepte en de grootte van de wond, je leeftijd, genetische factoren, en zelfs je geslacht en etniciteit (huidskleur en type). Er zijn vier belangrijke soorten littekens en diverse behandelingen kunnen helpen hun grootte te verminderen of aanzicht te verbeteren. Maar het is belangrijk te weten dat een litteken nooit helemaal zal verdwijnen.

Littekens worden onderverdeeld in vier hoofdsoorten:
• Hypertrofische littekens
Dit zijn verhoogde, rode littekens, die kunnen lijken op keloïden (zie hieronder) maar in tegenstelling tot keloïden niet buiten de grenzen van het oorspronkelijke letsel komen. Behandelmogelijkheden zijn injecties met corticosteroïden en laserbehandelingen.
• Keloïden
Deze littekens van de huid ‘groeien’ voorbij de oorspronkelijke verwondingsgrenzen en zijn het gevolg van overproductie van littekenvormende cellen. Na verloop van tijd kunnen keloïden dermate groot worden dat ze kunnen leiden tot mechanische of mobiliteitsklachten. Daarbij zijn ze vaak esthetisch niet fraai. Mogelijke behandelingen omvatten chirurgische verwijdering, laserbehandeling of injecties met corticosteroïden. Kleinere keloïden kunnen verwijderd worden met cryotherapie (bevriezing therapie met behulp van vloeibare stikstof). Keloïden komen vaker voor bij donkere huidtypes, in het bijzonder mensen van Afrikaanse of Aziatische afkomst. Keloïden staan erom bekend dat ze na behandeling vaak terugkeren.
• Contractuur littekens
Dit type littekens veroorzaakt een verstrakking van de huid die, afhankelijk van waar het litteken gelegen is, bepaalde beweging kan beïnvloeden of beperken. Dit fenomeen kan bijvoorbeeld ontstaan na een brandwond.
• Ingetrokken littekens
In sommige gevallen kan er sprake zijn van een ingetrokken litteken. Dit kan men zien bij acne-littekens, littekens na een ongeval, littekens die door een operatie zijn ontstaan, maar ook bepaalde rimpels en ‘cellulite-putjes’. De huid wordt dan door fibreuze bindweefselstrengen naar beneden getrokken en verankerd aan de diepere weefsellagen.

De behandelingen

De behandelmogelijkheden voor littekens zijn afhankelijk van de omvang en het type litteken. Er bestaat op dit moment geen medisch bewijs voor het effect van crèmes, zalven of gels. Effectieve behandelmogelijkheden zijn: peelings, laserbehandelingen, fillerinjecties of lipofilling, subcisie (al dan niet in combinatie met fillerinjecties of lipofilling), chirurgische verwijdering, injecties met corticosteroïden, cryotherapie. In onderzoekscentra vinden ook nog experimentele behandelingen plaats middels druktherapie en siliconenpleisters. Welke van deze behandelingen geschikt zijn hangt van het type litteken af en zal tijdens een intake gesprek met de artsen aan bod komen.

Peelings

Bij een chemische peeling wordt een vloeistof op de huid aangebracht die de bovenste lagen huidcellen verwijdert. Tegelijk wordt het onderliggende bindweefsel geactiveerd. Er zijn verschillende typen chemische peelings. Bijvoorbeeld een fruitzuur-, TCA- of Phenolpeeling. Middeldiepe of diepe peelings kunnen effectief zijn bij ingetrokken littekens, met name acnelittekens.

Laserbehandelingen

Laserbehandelingen zijn er in verschillende soorten en maten, met elk hun eigen behandeldoel. Sommige type lasers zijn geschikt voor het verwijderen van haren, andere voor het verwijderen van kleine bloedvaatjes. Met een gefractioneerde CO2 laser kunnen diverse tekenen van veroudering en beschadiging van de huid worden aangepakt: huidverslapping, fijne rimpeltjes, een grove huid (poriën), pigmentvlekjes, acnelittekentjes en littekens na bijvoorbeeld een ongeval, brandwonden of operatie kunnen worden verbeterd met de gefractioneerde CO2 laser. Niet alleen de huid van het gelaat, maar ook bijvoorbeeld die van de handruggen, hals en het decolleté kunnen behandeld worden.

Fillerinjecties en Lipofilling

Fillers en eigen vetweefsel (lipofilling) kunnen gebruikt worden om volumeverlies te corrigeren, zo ook bij een verzonken litteken. Het kan echter voorkomen dat het litteken niet alleen verzonken is maar ook met bindweefselstrengen verankerd is aan de diepere weefsellagen. In dergelijk gevallen zal opvulling met fillers of eigen vet alleen niet werken, maar is een gecombineerde behandeling met subcisie nodig.

Subcisie

Subcisie wordt gedaan om de fibreuze littekenstrengen door te snijden die de huid naar beneden trekken en verankeren aan de diepere weefsellagen. Hiervoor gebruiken wij een speciale NoKor-naald, die een scherp en afgeplat uiteinde heeft. Eenmaal onder de huid aangebracht wordt het snijvlak van de naald horizontaal gehouden, en in een heen- en weergaande beweging worden de littekenstrengen onder het niveau van de huid doorgesneden. Subcisie is geschikt voor littekens of rimpels die dieper liggen dan de rest van de huid. Bij bepaalde type littekens kunnen fillers of injecties met eigen vet (lipofilling) na subcisie gebruikt worden om de ontstane holte op te vullen en zo te voorkomen dat het litteken tijdens het genezingsproces opnieuw intrekt.

Chirurgische verwijdering

Littekens kunnen chirurgisch verwijderd of gecorrigeerd worden. Er ontstaat dan echter weer een nieuw litteken. Daarom is deze aanpak alleen geschikt voor littekens die klachten geven, zoals keloïden of contractuur littekens. Keloïden kunnen chirurgisch volledig verwijderd worden. De kans op een nieuw keloïdaal litteken is echter vrij groot. Daarom wordt excisie van een keloïd vaak gecombineerd met een andere behandelmethode zoals cryotherapie, corticosteroïd injecties of druktherapie. Contractuur littekens kunnen mechanische klachten en bewegingsbeperkingen geven. Bij dit soort littekens is het meestal niet zinnig om het hele litteken te verwijderen, maar is het juist beter het litteken zodanig te corrigeren dat de beperking opgeheven wordt, met een zogenaamde huidplastiek (verplaatsen van huid).

Corticosteroid injecties

In het geval van verheven littekens, zoals keloïden of hypertrofische littekens, kan uw arts ervoor kiezen om corticosteroid injecties gebruiken om het litteken af te vlakken. Het litteken gaat er dan ook rustiger en minder rood uitzien. Dergelijke injecties kunnen worden gebruikt als stand-alone behandeling of in combinatie met andere behandelingen. Het is van belang bij deze injecties om voorzichtig te handelen en niet te hoog te doseren. Bij hoge doseringen kan het effect van corticosteroid injecties doorslaan en juist verdunning van de huid veroorzaken.

Cryotherapie

De cryotherapie is met name geschikt voor keloïden en hypertrofische littekens. Hierbij wordt het litteken van buitenaf met vloeibare stikstof bevroren. Hierdoor sterft de oppervlakkige huidlaag en het littekenweefsel af en wordt het vervangen door nieuw litteken, waardoor er hopelijk een rustiger en vlakker litteken ontstaat. Sinds enkele jaren bestaat er ook de CryoshapeTM behandeling. Hierbij kan door een speciale naald in het litteken aan te brengen het weefsel van binnenuit bevroren worden. Hiermee worden betere resultaten behaald dan met bevriezing van buitenaf.
Als een onlangs ondergane operatie of verwonding het litteken heeft veroorzaakt, is het beter om op zijn minst één jaar te wachten alvorens een beslissing te nemen over het wel of niet corrigeren/behandelen van het litteken. Vele littekens vervagen en worden met de tijd minder zichtbaar.